Kelimeler ve Düzenleme İşlemleri :

Kelime Türetme:

Şimdi günlük hayatta kullanılan kelimeler bir zamanlar dili yozlaştıran barbar kelimeler olarak görülürlerdi. “handbook” kelimesi için 19.yüzyıl kitaplarında gereksiz icat olarak söz edilirdi. “aviation (havacılık) kelimesi de 1909 London gazetesinde bu gereksiz türevlerden biri sayılmıştır. Dile yeni kelimeler eklemenin çeşitli yollardan geçtiğini söyleyecek olursak bu yollar şöyle açıklanabilir :

COINAGE (yeni kelime oluşturma) :

İngilizce’de pek yaygın değildir. Bir şirket ismi ürün ismi olarak zamanla kullanılmaya başlanabilir. Mesela; “aspirin, nylon, zipper, teflon, xerox, kneenex”. Bir süre sonra bu kelimeler günlük dile karışır.

BORROWING (başka dilden alma) :

İngilizce’de ki kelimelerin çoğu değişik dillerden alıntı olmuştur : “alcohol-arapça”, “boss-almanca”, “croissant-fransızca”, “lilac-farsça”, “robot-çekçe”, “zebra-bantu” dillerinden alınmıştır. Diğer dillerde İngilizce’den alıntılar yapmışlardır : supermarket, radio, sport .... gibi.

Başka dilden almanın özel bir çeşidi “Loan-translation” veya “calque” olarak adlandırılır. Bu işlemde yeni alınacak kelime çeviri yapıldıktan sonra alınır yani yazılışı değiştirilir. Almanca’da “wolkenkratzer” İngilizce’de “skyscraper” demektir. E.g. superman, hot dog, boyfriend...

COMPOUNDING (birleştirme) :

İki kelimenin birleşiminden yeni bir kelimenin türemesidir. Almanca ve İngilizce’de çok yaygındır. E.g. : bookcase, fingerprint, sunburn, doorknob, wastebasket.... Güney-doğu aSya ve Hmong dillerinde de buna benzer türemeler vardır.

BLENDING (Karıştırma) :

Bu işlemde de iki kelime birleştirilerek yeni bir kelime oluşturulur ama iki kelimeden de bazı heceler atılır, genellikle ilk kelimenin ilk hecesi ve son kelimenin son hecesi alınır. E.g. gasoline (gas-alcohol), smog (smoke-fog), smaze (smoke-haze), bit (binary-digit), brunch (breakfast-lunch), motel (motor-hotel), telecast (television-broadcast), chunnel (channel-tunnel), telethon (television-marathon), videot (video-about), simulcast (simulation-broadcast), medem (modulator-demodulator), Franglais (French-English).....

CLIPPING (Kesmek) :

Bir feceden daha fazla olan kelimeyi kısaltarak tek heceye türetmektir. E.g. : fax-facsimile, gas-gasoline, ad-advertisement, bra-brassiere, cab-cabriolet, sitcom, pram, plane, phone, perm, flu...... chem, exam, gym, lab, math, phys-ed, typo, prof, poly-sci.......

BACKFORMATION

Genellikle bir isimden benzer bir formda fiil yaratılarak türetilmiş sözcüklerdir. E.g : televizion-televise, donation-donate, option-opt, emotion-emote, enthusiasm-enthuse, liaison-liaise, backformation-backform, babysitter-babysit

Buna benzer yolla bir fiil’e –er ekini getirerek o fiildeki görevi üslenen kimse anlamında sözcük türetmiş oluyoruz. Work-worker, sculp-sculpter, burgle-burgler, peddle-peddler....

Avustralya ve İngilizce’de sıkça kullanılan ve “hypocorisms” diye bilinen başka bir özellikte uzun bir kelimeden alınacak basit birkaç heceye –y ve –ie ekleri getirilerek kelime türetilir. E.g : movie, telly, Aussie, barbie, bookie, brekky, hankie, chrissy...

CONVERSION (değiştirme) :

Bir ismin hiç değişmeden fiil gibi kullanılması, yani kelimenin cümle içindeki görevinde değişikliğe uğramasıdır. Örneğin; bu isimler fiil yerinede kullanılabilir. : paper, butter, bottle, vacation, can, impact....

Aynı şekilde bazı fiillerde hiç değişmeden isim gibi kullanılabilir. E.g. : guess, must, spy, printout, takeover, wannabe (want to be)...see-through, stand-up...

Bazı sıfatlarda aynı şekilde isim veya fiil gibi kullanılabilir. Dirty (to dirty), empty (to empty), total (to total), crazy (a crazy), nasty (a nasty)....

Bazı birleşik isimlerde fiil gibi kullanılabilir, e.g. : ball-park, carpool, mastermind, microwave, quarterback... “up” and “down” da fiil gibi kullanılabilir.

Doctor, total, runaround gibi değişmeler ise anlamda olumsuzluk yaratır.

ACRONYMS (baş harfleri alma) :

Birden fazla kelimeden oluşan isimlerin baş harfini alarak yeni bir kelime üretilmesidir. E.g. : CD, VCR, NATO, NASA, UNESCO, laser, radar, scuba, zip, snafu, MADD, WAR, ATM, PIN.....

DERIVATION (türetme) :

Bir kelimeye “un-, mis-, pre-, -ful, -less, -ish, -ism, -ness” gibi heceler ekleyerek yeni kelimeler türetmektir. E.g. : unhappy, misrepresent, prejudge, joyful, boyish, terrorism...

PREFIXES and SUFFIXES : (ilk ve son ekler) :

Bir kelimenin önüne eklenen heceye “prefix”, sonuna eklenen heceye ise “suffix” denir.

INFIXES (iç içe olma) :

İngilizce’de pek yaygın değildir. Bir grup kelimenin veya bir cümlenin kelime gibi birleşik yazılmasıyla türeyen kelimelerdir. E.g. : hallebloodylujah, singabloodypore, godtripledammit...

Kamhmu dilinden daha iyi örnekler verilebilir : see (to drill) – srnee (a drill), toh (to chisel) – trnoh (a chisel).... krnap-kap....

Multiple Processes :

Bir kelimenin bütün bu işlemlerden birden fazlasıyla zamanımıza gelmiş olabilmesidir. Buna “analogy” denir E.g. : yuppie, yap-yappie, snowball, laser.......

www.iolpgalerisi.com by Mustafa Baran

Anasayfaya Dön