SYNTAX

SYNTAX

Kelime anlamı Yunanca’da düzen, sıradır.

Generative Grammar

1950lerde Amerikalı dilbilimci Noam Chomsky uygun yapılarla düzenlenmiş belirli bir dilbilgisi türü oluşturmaya çalışmıştır. Bu bir çabadan ibarettir çünkü başka tür üzerine çalışılmamış ve bu sistem tamamlanmamıştır. Chomsky, dili cümle serileri olarak değerlendirir. Generate’nin burada anlamı cümle öğelerinin ayrı ayrı cümlenin yapısını bozmayacak şekilde sonsuz türevini ima eder. Bir öğenin türevleri cümlenin kesin kurallarını bozmayacak şekilde sonsuz olabilir. Bu kesin kurallar serisi “generative grammar’dir.

Some Properties Of The Language

Bu türün grammar’i sınırlı özelliklere sahiptir ama sınırsız hatasız cümle üretimine izin verir. Bu yolla dilin sonsuz üretkenliği grammar ile zaptedilir.

Recursion : Cümlede verilen ek bilginin tekrarlayan grammar yapısıyla verilmesidir. Örneğin;

This is the dog that chased the cat that killed the rat...

The book was on the table near the window in the hallway beside the..........

Prensipte “recursion” özelliğinin sonu yoktur ve grammar bunu desteklemelidir.

Bununla birlikte Grammar, bir cümlenin veya deyimin içinde başka bir cümle veya deyim olabileceği gerçeğini de desteklemelidir. “Recursion” özelliği sadece cümle yapıların tanımlanmasında bulunmaz.

Grammar ayrıca şu soruları da cevaplandırabilmelidir.

1.Görünüşte ayrı cümleler nasıl birbirine bağlı olabilir

2.Görünüşte benzer cümleler gerçekte nasıl ayrı olabilir.

Deep and Surface Structure

Görünüşte ayrı olan iki cümle yapısına örnek verecek olursak;

Charlie broke the window

The window was broken by Charlie.

Bu iki cümledeki farklı nokta birinin aktif diğerinin pasif cümle olmasıdır. Bu fark cümlelerin yüzeysel yapısındadır (surface structure). Bu yüzeysel fark cümlelerin birbirine yakından bağlantılı hatta aynı olduğunu gizleyebilir. İki cümle tarafından paylaşılan ana yapısal parçalar ise derin yapıda (deep structure) aynıdır. Deep Structure yapısal birleşmenin soyut bölümüdür, yani görünüşte değil anlamdadır. Grammar, soyut bir ifadenin farklı yüzeysel yapılarını desteklemelidir.

Structural Ambiguity (Yapısal Belirsizlik) :

Elimizde iki ayrı “deep structure” olduğunu düşünürsek;

Annie had an umbrella and she whacked a man with it.

Annie whacked a man and the man happened to be carrying an umbralla.

Bu iki kavram tek bir “surface structure” da bir araya getirilebilir.

Annie whacked a man with an umbrella.

Bu ifade yapısal olarak belirsiz çünkü “deep structure”da iki farklı yorum içerir.

Groucho Marx bu yapısal belirsizliği esprili bir dille ifade eder. Animal Crackers filminde şöyle der;

One morning I shot an elephant in my pyjamas. How he got into my pyjamas I’ll never know. (Bir sabah pijamamda bir hile ateş ettim. O pijamama nasıl girdi asla bilmeyeceğim).

Terimlerde de yapısal belirsizlik olabilir.

Old men and women.

Yukarıdaki terimde sadece erkek yaşlı veya her ikisi de yaşlı şeklinde iki farklı yorum yapılabilir.

Different Approaches (Farklı yaklaşımlar)

Bazı dilbilimcilerine göre bir dilin yapısal tanımlamasını yaparken anlamdan bağımsız olunmalıdır. Diğerlerine göre ise anlam önce gelmelidir.

Generative Grammar’in analizinde neredeyse her şey tartışmalıdır. Dilin analizinde birçok farklı yaklaşım oluşturulmuştur. Orijinal Analytic (sözümsel) yaklaşımın doğru kabul gören özelliklerinden önce sembolleri tanıyalım.

Symbols used in syntactic description (Sözdizimi tanımlamasında kullanılan semboller) :

(ok) : “-den meydana gelir” anlamında kullanılır.

Örneğin : the book (noun phrase) the (article) + book (noun).

( ) parantez : İsteğe bağlı öğeyi parantez içine yazarız. Bazen ifadeyi açıklamak için parantez içine örnek yazılabilir. Örneğin: NP Art (Adj) N

Bu ifade de article ve noun zorunlu adjective isteğe bağlıdır.

{ } : Bu parantez türü içine yazılacak seçeneklerden istenilen biri kullanılabilir.

Art N (the woman)

NP Pronoun (she)

Proper Noun (Cathy)

S : Sentence N : Noun Pro : Pronoun

PN : Proper Noun V : Verb Adj : Adjective

Art : Article Adv : Adverb Prep : Preposition

NP : Noun Phrase VP : Verb Phrase PP : Prepositional Phrase

* : Ungrammatical sequence – sıra.

: Consist of....

( ) : Optional Constituent

{ } : One and only one of these constituents must be selected.

Labeled Tree Diagrams :

Cümlelerin yapısal tanımlamasını yapmanın bir yolu da ağaç şemasıdır.

Hierarchical Organization Tree Diagram

NP NP

Art N

(The) (monkey) Art N

The Monkey

Phrase Structure Rules :

Ağaç şeması bir cümleyi tanımlamak için kullanılır. Ama genel bir tanımlama için dynamic – notation şeması kullanılabilir.

S NP VP

NP VP

Bu şema basit bir kural gösterir ama bu kuralla birçok örnek verilebilir. İşte bu örnekteki ve buna benzer kurallara “phrase structure rules” denir. Bu şemadaki kural şu şekilde okunur : “a sentence consists of a noun phrase followed by a verb phrase”. Birde “lexical – kelimeye ait” kurallar vardır. Aşağıdaki örnekte parantez içindeki örnekler gösterilmiştir.

N { boy, girl, dog..... }

Some Phrase Structure Rules : Some Lexical Rules :

Art (Adj) N N { boy, girl, dog }

NP PN Adj {small, crazy }

Prep { with, near }

VP V NP (PP) (Adv)

PP Prep NP

Back To Recursion :

“Phrase Structure Rules” tekrarlama (recursive) içermez. Ama böyle bir cümle de olabilir : “John said Cathy thought Mary helped George”. Burada kural şöyle yazılabilir. VP V S .

Transformational Rules :

Cümle oluşturma sırası bazen belli kurallara bağlı olarak bozulabilir. Bu kurallara “transformational rules” denir. Örneğin;

George helped Mary yesterday.

Yesterday George helped Mary.

İngilizce cümlelerde genelde basit küçük sözcükler taşınabilir. Örneğin;

Doobie picked up the magazine.

Doobie picked the magazine up.

Bu cümleler Verb(pick) – Particle (up) içerir. Bu ve benzeri fiilleri “V       Vb part” şekinde ifade edebiliriz. Örneğin ;

Phrase Structure Tree

               S

NP                   VP

                    V              NP



               Vb    part Art      N

Doobie picked up     the    magazine.