SEMANTICS : Anlam Bilimi

SEMANTICS : Anlam Bilimi.

Bir dilbilimci bir dildeki kelimelerin anlamlarını incelerken kavramsal (conceptual) anlama, birliğe ait (associative) veya üsluba ait (stylistic) anlamdan daha fazla önem verir. Örneğin;

Needle sözcüğünün anlamı İngilizce’de conceptual anlamıyla “thin, sharp, steel, instrument” olarak verilebilir. Ama needle kelimesine eklenmiş ve sizi “acı çekmek” terimine yöneltecek yapılarda olabilir. Bu birlik (association), kavramsal anlamın bir parçası değildir.

Semantic Features :

The hamburger ate the man

Bu cümle sözdizimi (syntactic rules) kuralları yönünden doğru yapılandırılmıştır.

Yani bu cümle söz dizimi (syntactically) yönünden doğru ama anlam bilimi (semantically) yönünden hatalıdır.

“ate” fiilinden önce beslenme yeteneği olan bir isim koyarsak cümleyi anlamlı kılmış oluruz. Bu örnekteki gibi anlam analizi çalışmalarına “semantic features” denir.

*Features*	Table	Cow	Girl	Woman	Boy	Man
*Animate*	-	+	+	+	+	+
*Human*	-	-	+	+	+	+
*Male*	-	-	-	-	+	+
*Adult*	-	+	-	+	-	+

Örnek : The ............................. is reading a book. N ( + human).

Semantic Roles :

Cümleyi oluşturan parçaların rollerine “semantic roles” denir. Bu kelimeler verilmek istenen anlamın taşıyıcılarıdır (containers). Örneğin;

The boy kicked the ball.

Yukarıdaki cümlede isim kalıpları eylemde var olan insan ve nesneleri tanıtır. Bu isim kalıpları için bazı görevler vardır (semantic roles).

Agent, Theme, Instrument :

The boy kicked the ball.

Yukarıdaki cümlede durumu oluşturan varlık yani “The boy”, “agent” olarak adlandırılır.

Cümlede durumda yer alan veya durumdan etkilenen nesne “the ball” ise theme olarak adlandırılır.

“Theme” basitçe tanıtılan bir isim de olabilir. E.g. : The ball was red.

Durumu oluşturan varlık insan (agent) değil de başka bir özne olduğunda buna “the role of instrument” denir.

Örneğin ; In writing with a pen or eating with a spoon. (a pen, a spoon : instruments).

“Theme” insan olabilir. Örneğin;

The boy kicked himself (the boy : agent, himself : theme).

Experiencer, Location, Source, Goal :

Bir isim tamlaması başka bir varlığı işaret ediyorsa (duygusu, algısı veya durumu olan) buradaki varlığın rolü “experiencer” dır.

Did you hear that noise? (you : experiencer, that noise : theme).

Location : Varlık bir yer, yön belirtiyorsa rolüne verilen addır.

Source : Varlığın kaynağıdır.

Goal : Varlığın ulaştığı yerdir.

Örneğin :

Mary saw a mosquito on the wall.

Experiencer theme location

She borrowed a magazine from George

Agent theme source

And she hit the bug with the magazine.

Agent theme instrument

She handed the magazine back to George.

Agent theme goal

“Gee thanks” said George.

Agent

Lexical Relations (kelimelere ait akrabalık) :

Synonymy :

Aynı anlamda olan kelime gruplarıdır. Örneğin;

Broad – wide, hide – conceal, almost – nearly, cab – taxi, liberty – freedom, answer – reply.

Antonymy :

Zıt anlamda olan kelime gruplarıdır. Örneğin;

Quick – slow, rich – poor, happy – sad, male – female, true – false, dead – alive.

Antonymy’ler ikiye ayrılır.

Gradable Antonyms : Big – small örnekleri karşılaştırmalarda kullanılabilir. Bigger – smaller gibi. Ayrıca bazen bir kelimenin olumsuzu, çiftini ima etmez. Mesela “köpek yaşlı değildir” ifadesi “köpek gençtir” anlamına gelmez. Bu özellikleri taşıyan kelime çiftlerine “gradable antonyms” denir.

Non-Gradable / Complementary Pairs : Karşılaştırmaları kullanılamaz ve (dearder veya more dead ifadelerinin saçma oluşu gibi) ve birinin olumsuzu diğeri ile aynı anlama gelmektedir. Örn : dead – alive, true – false, male – female.

Reversives : tie fiilinin karşıtı untie olarak söylenebilir. Ama “untie” , “not tie” anlamına gelmez. Bu gibi örneklere “reversives” (karşıtını yapmak) denir. Örn : enter – exit, pack – unpack, lengthen – shorten, raise – lower, dress – undress.

Hyponymy :

Eğer bir kelimenin tanımı içinde başka bir tanım içeriyorsa bu iki kelime arasındaki bağlantıya “hyponymy” denir. Mesela daffodil (nergis) bir çiçektir. Bunu şu şekilde de ifade edebiliriz. “Daffodil is a hyponym of flower”.

Living things